کتابخانه‌ی استاندارد · متن

دوسویه bidi

الگوریتم متن دوسویه‌ی یونیکد: ترتیب درست نمایش وقتی فارسی و انگلیسی کنار هم می‌آیند.

واردسازی دوسویه

نام آرگومان‌ها شناسه‌ی خود کد است و معادل فارسی ندارد؛ گونه‌ها، کلیدواژه‌ها و نام بسته‌ها با معادل فارسی نوشته می‌شوند.

متن در حافظه به ترتیبی ذخیره می‌شود که تایپ شده، اما وقتی فارسی و انگلیسی کنار هم می‌آیند، ترتیبی که روی صفحه دیده می‌شود با آن فرق دارد. مرورگرها و ویرایشگرها این جابه‌جایی را با «الگوریتم دوسویه‌ی یونیکد» انجام می‌دهند.

اگر خودتان متن را روی صفحه‌ای رسم می‌کنید که این کار را انجام نمی‌دهد، مثلاً روی تصویر، در پایانه یا روی یک نمایشگر ساده، بسته‌ی دوسویه همان الگوریتم را اجرا می‌کند و به شما می‌گوید هر نویسه کجا قرار می‌گیرد.

هر تابع یک «جهت بند» می‌گیرد: جهت خودکار جهت را از نخستین حرف قوی متن حدس می‌زند، و دو جهت دیگر آن را از پیش تعیین می‌کنند. «تراز» هر نویسه یک عدد است: زوج یعنی چپ به راست و فرد یعنی راست به چپ.

این بسته فقط ترتیب را تعیین می‌کند. جهت تک‌تک نویسه‌ها را BidiClass در بسته‌ی یونیکد می‌دهد، و در صفحه‌ی وب مرورگر همه‌ی این کارها را با dir="auto" خودش انجام می‌دهد.

کارهایی که این بسته انجام نمی‌دهد و کد رسم شما باید انجام دهد:

  • قرینه نمی‌کند. در متن راست به چپ، ( باید به شکل ) کشیده شود؛ بازچینش نویسه‌ها را همان‌طور که هستند می‌گذارد. بخش آخر همین صفحه راهش را نشان می‌دهد.
  • حرف‌های عربی را شکل‌دهی نمی‌کند. رشته‌ی بازچیده هنوز حرف‌های ساده را دارد؛ پس صفحه‌ای که نمی‌تواند حرف‌ها را به هم بچسباند، آن‌ها را جدا از هم نشان می‌دهد.
  • خط را نمی‌شکند. هر بار یک خط بدهید؛ برای بندی که چند خط می‌شود، اول خط‌ها را بشکنید و بعد هر خط را بازبچینید.
  • نویسه‌های کنترل جهت مثل U+202B (RLE) در ترازها تراز -1 می‌گیرند و در ترتیب دیداری و بازچینش کنار گذاشته می‌شوند؛ پس این دو ممکن است از ورودی کوتاه‌تر باشند.

هر خط از کدام سو شروع می‌شود؟

پیش از کشیدن یک خط باید بدانید از کدام لبه شروع می‌شود. تراز بند با جهت خودکار همین را می‌گوید: دنبال اولین نویسه‌ی قوی می‌گردد، یعنی حرفی که جهت خودش را دارد، و برای راست به چپ یک و برای چپ به راست صفر برمی‌گرداند. رقم‌ها و نشانه‌ها ضعیف‌اند، پس خطی که با سال شروع می‌شود جهتش را از اولین واژه‌ی پس از آن می‌گیرد. خطی که هیچ نویسه‌ی قوی ندارد چپ به راست حساب می‌شود.

bidi-guide-direction.salam
واردسازی دوسویه

تابع ریشه:
    خط ها := ["Hello, world"، "سلام دنیا"، "2026 سال خوبی بود"، "Salam یعنی سلام"، "123 456"]
    هر خط در خط ها:
        ناپایا چینش := "چپ"
        اگر دوسویه.تراز بند(خط، دوسویه.جهت خودکار) == ۱:
            چینش = "راست"
        پایان
        سرچاپ چینش، "|"، خط
    پایان
پایان
خروجیچپ | Hello, world راست | سلام دنیا راست | 2026 سال خوبی بود چپ | Salam یعنی سلام چپ | 123 456

این همان قاعده‌ای است که dir="auto" در HTML دنبال می‌کند. با آن می‌توانید هر خط از یک گفتگو یا هر خانه‌ی یک جدول را به لبه‌ی راست یا چپ بچسبانید.

شکستن متن به تکه‌های هم‌جهت

ترازها برای هر نویسه یک عدد برمی‌گرداند، نه برای هر بایت؛ پس با نویسه ها از بسته‌ی رشته هم‌خوان است. نویسه‌های پشت سر همی که تراز یکسان دارند یک تکه می‌سازند. در بندی راست به چپ، تکه‌های فارسی در تراز یک‌اند و واژه‌های انگلیسی درون آن در تراز دو؛ فاصله‌های میانشان جهت خود بند را می‌گیرند.

bidi-guide-runs.salam
واردسازی دوسویه
واردسازی رشته

تابع ریشه:
    متن := "Salam به معنی peace است"
    نویسه ها := رشته.نویسه ها(متن)
    ترازها := دوسویه.ترازها(متن، دوسویه.جهت راست به چپ)
    ناپایا تکه := ""
    ناپایا تراز := ترازها.بگیر(۰)
    تکرار نویسه ها.طول() در ی:
        اگر ترازها.بگیر(ی) != تراز:
            سرچاپ تراز، "[" + تکه + "]"
            تکه = ""
            تراز = ترازها.بگیر(ی)
        پایان
        تکه += نویسه ها.بگیر(ی)
    پایان
    سرچاپ تراز، "[" + تکه + "]"
پایان
خروجی2 [Salam] 1 [ به معنی ] 2 [peace] 1 [ است]

نمایش‌دهنده‌های متن با همین تکه‌ها کار می‌کنند: هر تکه یک‌جا شکل‌دهی و کشیده می‌شود و اغلب هر خط نوشتاری قلم خودش را دارد.

کشیدن نویسه‌ها به ترتیب نمایش

ترتیب دیداری برای هر ستون صفحه، از چپ به راست، می‌گوید کدام نویسه آن‌جا می‌نشیند. اگر روی آن بگردید و نویسه‌ها را پشت هم بگذارید، دقیقا همان رشته‌ای ساخته می‌شود که بازچینش برمی‌گرداند. وقتی نویسه به نویسه می‌کشید یا باید جای کلیک روی صفحه را به جایی در متن برگردانید، از شکل شماره‌ای استفاده کنید؛ وقتی فقط رشته‌ی آماده را می‌خواهید، از بازچینش.

bidi-guide-visual.salam
واردسازی دوسویه
واردسازی رشته

تابع ریشه:
    متن := "ab سلام"
    نویسه ها := رشته.نویسه ها(متن)
    ترتیب := دوسویه.ترتیب دیداری(متن، دوسویه.جهت چپ به راست)
    ناپایا کشیده := ""
    هر ستون، شماره در ترتیب:
        سرچاپ ستون، "<-"، شماره، "[" + نویسه ها.بگیر(شماره) + "]"
        کشیده += نویسه ها.بگیر(شماره)
    پایان
    سرچاپ کشیده == دوسویه.بازچینش(متن، دوسویه.جهت چپ به راست)
پایان
خروجی0 <- 0 [a] 1 <- 1 [b] 2 <- 2 [ ] 3 <- 6 [م] 4 <- 5 [ا] 5 <- 4 [ل] 6 <- 3 [س] true

رشته‌ی بازچیده برای جایی است که خودش کار دوسویه انجام نمی‌دهد، مثل یک تصویر یا پایانه‌ای ساده. آن را به مرورگر یا ویرایشگر امروزی ندهید: آن‌ها الگوریتم را دوباره اجرا می‌کنند و متن وارونه درمی‌آید. به همین دلیل خروجی‌های این صفحه هم ممکن است به چشمتان درهم بیاید، چون مرورگر شما یک بار دیگر آن‌ها را جابه‌جا می‌کند.

قرینه کردن کروشه‌ها در تکه‌های راست به چپ

صفحه‌ای ساده هر نویسه را دقیقاً همان‌طور که می‌گیرد می‌کشد؛ پس پس از بازچینش، کروشه‌های یک خط فارسی رو به سمت اشتباه‌اند. قاعده ساده است: نویسه‌ای که ترازش فرد است قرینه‌اش کشیده می‌شود. روی ترتیب دیداری بگردید، تراز هر نویسه را از ترازها بخوانید و اگر فرد بود، کروشه را با جفتش از یونیکد.کروشه جفت عوض کنید.

bidi-guide-mirror.salam
واردسازی دوسویه
واردسازی رشته
واردسازی یونیکد

تابع رسم(خط: رشته): رشته:
    کدها := رشته.کدنقطه ها(خط)
    دیرکن کدها.آزادکن()
    ترازها := دوسویه.ترازها(خط، دوسویه.جهت خودکار)
    دیرکن ترازها.آزادکن()
    ترتیب := دوسویه.ترتیب دیداری(خط، دوسویه.جهت خودکار)
    دیرکن ترتیب.آزادکن()
    ناپایا ب := رشته.سازنده()
    دیرکن رشته.آزادسازی بافر(ب)
    هر ش در ترتیب:
        ناپایا کد := کدها.بگیر(ش)
        اگر ترازها.بگیر(ش) % ۲ == ۱:
            کد = یونیکد.کروشه جفت(کد)
        پایان
        رشته.افزودن کدنقطه به بافر(ب، کد)
    پایان
    برگشت رشته.رشته بافر(ب)
پایان

تابع کروشه‌ها(ر: رشته): رشته:
    ناپایا خروجی := ""
    نویسه‌ها := رشته.نویسه ها(ر)
    دیرکن نویسه‌ها.آزادکن()
    هر ن در نویسه‌ها:
        اگر ن == "(" یا ن == ")" یا ن == "[" یا ن == "]":
            خروجی += ن
        پایان
    پایان
    برگشت خروجی
پایان

تابع ریشه:
    هر خط در ["قیمت (با مالیات)"، "فصل [۲] و فصل [۳]"]:
        سرچاپ "بازچینش:"، کروشه‌ها(دوسویه.بازچینش(خط، دوسویه.جهت خودکار))، "قرینه‌شده:"، کروشه‌ها(رسم(خط))
    پایان
پایان
خروجیبازچینش: )( قرینه‌شده: () بازچینش: ][][ قرینه‌شده: [][]

نمونه فقط کروشه‌ها را چاپ می‌کند تا نتیجه در مرورگر شما هم همان‌طور خوانده شود. بازچینش به )( می‌رسد؛ یعنی روی پایانه یا تصویر، کروشه‌ها از واژه‌هایی که در میان گرفته‌اند رو برمی‌گردانند. نسخه‌ی قرینه‌شده () می‌دهد که درست است. کروشه جفت جفت‌کروشه‌ها را پوشش می‌دهد. نشانه‌هایی مثل < و > هم قرینه می‌شوند؛ اگر متنتان آن‌ها را دارد، خودتان اضافه‌شان کنید.

کدام تابع برای کدام کار

کارتابع
چسباندن خط به راست یا چپتراز بند با جهت خودکار
پیدا کردن تکه‌های راست به چپ و چپ به راستترازها
نگاشت ستون‌های صفحه به نویسه‌هاترتیب دیداری
گرفتن کل خط به ترتیب کشیدنبازچینش
کشیدن کروشه‌ها رو به سمت درستترتیب دیداری، ترازها و یونیکد.کروشه جفت

پایاها و متغیرها

جهت خودکار DirAuto

پایا جهت خودکار: صحیح۳۲ = 0
جهت بند از نخستین حرف قوی متن تشخیص داده شود؛ اگر اولین حرف فارسی، عربی یا عبری باشد راست به چپ و اگر لاتین یا از خط چپ به راست دیگری باشد چپ به راست. متنی که هیچ حرف قوی ندارد چپ به راست است.
bidi-Reorder.salam
واردسازی دوسویه

تابع ریشه:
    م := "abc سلام"
    سرچاپ دوسویه.تراز بند(م، دوسویه.جهت خودکار)، دوسویه.تراز بند("سلام abc"، دوسویه.جهت خودکار)
    سرچاپ دوسویه.تراز بند(م، دوسویه.جهت راست به چپ)، دوسویه.تراز بند("سلام"، دوسویه.جهت چپ به راست)
    سرچاپ دوسویه.ترازها(م، دوسویه.جهت چپ به راست)
    سرچاپ دوسویه.ترتیب دیداری(م، دوسویه.جهت چپ به راست)
    سرچاپ دوسویه.بازچینش(م، دوسویه.جهت چپ به راست)
پایان
خروجی0 1 1 0 [0, 0, 0, 0, 1, 1, 1, 1] [0, 1, 2, 3, 7, 6, 5, 4] abc مالس

جهت چپ به راست DirLTR

پایا جهت چپ به راست: صحیح۳۲ = 1
بند چپ به راست است، مثل یک صفحه‌ی انگلیسی.

نمونه‌ی این مورد همراه با موارد بالاتر آمده است: bidi-Reorder.salam

جهت راست به چپ DirRTL

پایا جهت راست به چپ: صحیح۳۲ = 2
بند راست به چپ است، مثل یک صفحه‌ی فارسی.

نمونه‌ی این مورد همراه با موارد بالاتر آمده است: bidi-Reorder.salam

تابع‌ها

تراز بند ParagraphLevel

تابع تراز بند(s: رشته، dir: صحیح): صحیح
تراز پایه‌ی بند را برمی‌گرداند: صفر برای چپ به راست و یک برای راست به چپ.

نمونه‌ی این مورد همراه با موارد بالاتر آمده است: bidi-Reorder.salam

ترازها Levels

تابع ترازها(s: رشته، dir: صحیح): وکتور<صحیح>
تراز هر نویسه را در یک وکتور برمی‌گرداند، یک عضو برای هر نقطه‌ی کد؛ ترازهای فرد راست به چپ نمایش داده می‌شوند. نویسه‌های کنترل جهت، که دیده نمی‌شوند، تراز -1 می‌گیرند. وکتور را پس از کار آزاد کنید.

نمونه‌ی این مورد همراه با موارد بالاتر آمده است: bidi-Reorder.salam

ترتیب دیداری VisualOrder

تابع ترتیب دیداری(s: رشته، dir: صحیح): وکتور<صحیح>
می‌گوید از چپ به راست روی صفحه، کدام نویسه‌ها به چه ترتیبی دیده می‌شوند. عضو شماره‌ی i، شماره‌ی نویسه‌ای است که در جای i دیده می‌شود. نویسه‌های با تراز -1 در آن نیستند.

نمونه‌ی این مورد همراه با موارد بالاتر آمده است: bidi-Reorder.salam

بازچینش Reorder

تابع بازچینش(s: رشته، dir: صحیح): رشته
متن را به ترتیبی که باید از چپ به راست رسم شود بازمی‌چیند؛ همان نویسه‌ها به ترتیب نمایش، بدون قرینه‌سازی و بدون شکل‌دهی حرف‌ها.

نمونه‌ی این مورد همراه با موارد بالاتر آمده است: bidi-Reorder.salam